W połowie lat osiemdziesiątych „Tempo” było gazetą prezentującą sport nie tylko przez pryzmat wyników, rekordów i tytułów mistrzowskich. Gazeta oferowała szerszą perspektywę; coraz większą rolę odgrywały felietony, reportaże i publicystyka. Częściej przypominano dawnych mistrzów i ich losy za metą.
W takiej atmosferze pojawiła się idea nagradzania wybitnych sportowców, którzy po zakończeniu kariery osiągali nieprzeciętne sukcesy w różnych dziedzinach życia prezentując jednocześnie godną szacunku postawę w każdej swojej działalności. Inspiratorem był Ryszard Niemiec, a dyskusje dotyczyły zarówno formy takiego wyróżnienia, jak i nazwy. Pomysł, by był to medal nie budził wątpliwości.
Ale jak go nazwać? – to pytanie przez wiele tygodni pozostawało bez odpowiedzi. Były sugestie, by medal związać z nazwiskiem kogoś wybitnego, kto uosabia wartości, jakie redakcja chciała nagradzać. Byłby to więc Medal im. Wybitnej Postaci. Przeważył jednak pogląd, że to mogłoby zawężać skojarzenia do dyscypliny, jaką patron uprawiał. A medal miał być dla sportowców ze wszystkich aren.
Medal „Kalos Kagathos”. Fot. AG
Strzałem w dziesiątkę była propozycja prof. Wojciecha Lipońskiego, by nawiązać do antycznych tradycji i nazwać medal „Kalos Kagathos”. Czyli „Piękny i Dobry”, ale w znaczeniu takim, jakie tym słowom przypisywali starożytni Grecy.
– Dla Greków „pięknym” był człowiek nie tylko zgrabny i wysportowany, ale także piękny w sensie duchowym, bystry, inteligentny, zrównoważony, panujący nad sobą w każdej sytuacji. Słowem „dobry” określano kogoś łączącego w sobie przymioty charakteru z cnotami obywatelskimi – wyjaśniał wybitny znawca świata antycznego, prof. Aleksander Krawczuk podczas wręczania pierwszych medali.
Szczególną rangę Medalu podkreśla to, że oprócz „Tempa” ustanowili go wspólnie Uniwersytet Jagielloński, Akademicki Związek Sportowy i Komitet Młodzieży i Kultury Fizycznej. Z czasem rolę KMiKF przejął Polski Komitet Olimpijski.
– Idea stworzenia tego Medalu jest zbieżna z tymi wartościami, które staramy się wpajać naszym studentom – powiedział wówczas rektor UJ prof. Józef Gierowski.
Medal został zaprojektowany przez artystę rzeźbiarza z krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych prof. Jerzego Nowakowskiego, laureata wielu nagród i wyróżnień za rzeźby i medale.
Ceremonie wręczania Medali miały uroczysty charakter i odbywały się na Uniwersytecie Jagiellońskim. Mistrzowie, nawykli do kolekcjonowania trofeów, przyjmowali tę nagrodę z nieukrywanym wzruszeniem jakiego nie wywołują nawet największe imprezy sportowe. Na medale mistrzostw świata i olimpiad pracowali po kilkanaście lat, na ten Medal zaś pracowali przez całe życie.
Do 2005 roku, czyli do ostatecznej likwidacji „Tempa”, Kapituła Medalu pod przewodnictwem rektora UJ zbierała się siedmiokrotnie i uhonorowała 49 osób.
Red. Ryszard Niemiec został laureatem Medalu "Kalos Kagathos" w 2003 r., wyróżnienie wręcza rektor UJ Franciszek Ziejka
Ceremonia wręczenia Medali w 2003 roku. Na zdjęciu m.in. od prawej: prof. Józef Lipiec, Andrzej Bachleda-Curuś, red. Jerzy Wicherek, red. Ryszard Niemiec, Zenon Ważny, prof. Michał Kleiber, Maria Kwaśniewska-Maleszewska, Maksymilian Więcek, Marian Zieliński, prof. Franciszek Ziejka... Fot. Archiwum "Tempa"
Medal otrzymali:
1985
Jerzy Chromik – lekkoatleta, mistrz Europy i trzykrotny rekordzista świata w biegu na 3 km z przeszkodami, olimpijczyk (1956, 1960), inżynier-górnik.
Stefan Dziedzic – narciarz (startował w biegach, kombinacji norweskiej i narciarstwie alpejskim), 6-krotny akademicki mistrz świata, olimpijczyk (1948, 1952), poseł na Sejm.
Witalis Ludwiczak – reprezentant Polski w hokeju, olimpijczyk (1932 i 1936), był także reprezentantem Polski w wioślarstwie. Profesor prawa, adwokat.
Zbigniew Resich – koszykarz, reprezentant Polski, profesor prawa. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego (1967-1972), członek Komisji Praw Człowieka ONZ.
Marian Suski – szermierz, brązowy medalista Igrzysk Olimpijskich (1932) i mistrzostw świata. Profesor związany z Politechniką Wrocławską. Specjalności: elektronika, telekomunikacja i akustyka.
Marian Śliwiński – lekkoatleta, mistrz Polski w chodzie na 50 km (1938), trener, ponad 40 lat pracy w Hucie Ostrowiec jako spawacz.
Wojciech Zabłocki – szablista, 3-krotny medalista olimpijski w drużynie (1956, 1960, 1964), 4-krotny mistrz świata w drużynie. Profesor nauk technicznych, architekt, autor kilkunastu książek, malarz.
1987
Roman Ciesielski – reprezentant Polski w koszykówce, brązowy medalista mistrzostw Polski w wioślarstwie, inżynier konstruktor, profesor, rektor Politechniki Krakowskiej, senator RP.
Izabella Cywińska – koszykarka, reżyser teatralny i filmowy, dyrektor Teatru Nowego w Poznaniu, dyrektor artystyczna Teatru Ateneum, minister kultury i sztuki (1989-1991).
Jerzy Jurowicz – piłkarz, bramkarz, sportowiec 35-lecia Wisły Kraków, dwukrotny mistrz Polski, reprezentant Polski, dżentelmen stadionu, 50 lat pracy w drukarni jako chemigraf.
Jan Karol Kostrzewski – wioślarz, mistrz Polski, profesor medycyny, epidemiolog, minister zdrowia, prezes PAN, prezydent Światowego Zgromadzenia Zdrowia, poseł na Sejm.
Jerzy Olszowski – tenisista, prezes Polskiego Związku Tenisowego, inżynier budownictwa, dyrektor wielu inwestycji energetycznych (m.in. Elektrociepłowni Siekierki).
Witold Henryk Paryski – alpinista, taternik, autor (razem z żoną Zofią) „Encyklopedii Tatrzańskiej” i innych prac poświęconych Tatrom. Ratownik TOPR, absolwent medycyny.
1989
Adam Brodecki – łyżwiarz figurowy w konkurencji par sportowych (z Grażyną Osmańską-Kostrzewińską), olimpijczyk (1972), dwukrotny mistrz Polski, lekarz pediatra i anestezjolog, poseł na Sejm.
Czesław Centkiewicz – lekkoatleta, wicemistrz Polski w biegach przełajowych, podróżnik, pisarz, autor (wspólnie z żoną Aliną) wielu popularnych książek, polarnik, inżynier elektryk.
Władysław Hasior – lekkoatleta, biegacz, członek kadry narodowej, artysta plastyk, uznany za najwybitniejszego polskiego artystę powojennego XXX-lecia.
Tadeusz Koszarowski – koszykarz, akademicki wicemistrz świata (1935 i 1937). Profesor medycyny, onkolog. Współtwórca i szef Narodowego Programu Walki z Rakiem.
Adam Papée – szermierz, drużynowo dwukrotny brązowy medalista olimpijski (1928 i 1932) i brązowy medalista mistrzostw świata. Legionista, doktor prawa, bankowiec.
Zdobysław Stawczyk – lekkoatleta, sprinter, wielokrotny mistrz Polski na 100 i 200 m, olimpijczyk, akademicki mistrz świata (1949 i 1954), profesor, rektor AWF w Poznaniu.
Kazimierz Wejchert – siatkarz, trzykrotny mistrz Polski (AZS Warszawa). Architekt i urbanista, profesor Politechniki Warszawskiej, wykładowca na uczelniach w kilkunastu krajach.
1993
Leszek Balcerowicz – lekkoatleta, średniodystansowiec, mistrz Polski juniorów. Wicepremier i minister finansów, twórca nowego systemu gospodarczego.
Zbigniew Garnuszewski – lekkoatleta, biegacz i skoczek w dal (zimowy mistrz Polski, 1939). Profesor medycyny, pionier akupunktury w Polsce, żołnierz Armii Krajowej.
Zbigniew Lewandowski – lekkoatleta, skoczek wzwyż (wielokrotny mistrz i rekordzista Polski), akademicki wicemistrz świata (1954). Lekarz, prorektor AWF w Poznaniu.
Jan Nawrocki – szermierz, szpadzista (4-krotny mistrz Polski), szablista i florecista, olimpijczyk (1948, 1952). Absolwent weterynarii, sędzia międzynarodowy.
Edward Popiołek – pilot samolotowy i szybowcowy, 3-krotny medalista mistrzostw świata w lataniu precyzyjnym. Profesor, wykładowca AGH (geodezja górnicza).
Leszek Suski – szermierz, szablista, brązowy medalista mistrzostw świata (1953), olimpijczyk. Chemik, profesor, pracownik naukowy AGH.
Wanda Rutkiewicz – alpinistka i himalaistka, jako pierwsza Europejka zdobyła najwyższy szczyt Ziemi (Mount Everest), elektronik. Zaginęła podczas ataku na szczyt Kanczendzongi (1992).
Marek Walczewski – szermierz, szablista, wielokrotny reprezentant Polski w kategorii juniorów. Aktor filmowy i teatralny, występował w teatrach krakowskich i warszawskich.
1994
Waldemar Baszanowski – sztangista, dwukrotny mistrz olimpijski (1964, 1968), pięciokrotny mistrz świata, 24 razy poprawiał rekordy świata. Prezydent Europejskiej Federacji Podnoszenia Ciężarów.
Marian Dudziak – lekkoatleta, srebrny medalista olimpijski w sztafecie 4 x 100 m (1964). Naukowiec, profesor nauk technicznych, specjalista konstrukcji maszyn.
Wojciech Lipoński – lekkoatleta, olimpijczyk, rekordzista Polski w sztafecie 4 x 400 m. Anglista, historyk sportu, profesor, wykładowca na wielu zagranicznych uniwersytetach, ekspert w dziedzinie olimpizmu.
Czesław Marchewczyk – hokeista (trzykrotny olimpijczyk – 1932, 1936 i 1948) i trzykrotny mistrz Polski, piłkarz ręczny (dwukrotny mistrz Polski). Architekt, inicjator budowy lodowiska w Krakowie.
Jerzy Młynarczyk – koszykarz, olimpijczyk (1960), mistrz i wicemistrz Polski, 112 razy w reprezentacji Polski. Profesor nauk prawnych, prezydent Gdańska (1977-1981), poseł na Sejm (2001-2005).
Zbigniew Pietrzykowski – pięściarz, czterokrotny mistrz Europy, trzykrotny medalista olimpijski (1960 – srebrny, 1956 i 1964 – brązowy), jedenastokrotny mistrz Polski, trener, poseł na Sejm (1993-1997).
Irena Szewińska – lekkoatletka (biegi na 100, 200, 400 m i skok w dal), 7-krotna medalistka igrzysk olimpijskich (3 złote, 2 srebrne, 2 brązowe). Polski sportowiec stulecia, najlepsza sportsmenka świata (1974), członek MKOl i wielu innych organizacji międzynarodowych.
2001
Zbigniew Boniek – piłkarz, trener, działacz piłkarski, biznesmen. Laureat 3. miejsca w Plebiscycie Złotej Piłki (1982), 3. miejsce w finałach mistrzostw świata (1982), 80-krotny reprezentant Polski. Prezes PZPN (2012-2021) i wiceprezydent UEFA.
Janusz Czerwiński – piłkarz ręczny, reprezentant Polski, trener trzech reprezentacji narodowych – Polski, Islandii i Grecji. Profesor, rektor AWF w Gdańsku, prezes Związku Piłki Ręcznej w Polsce (1988-1996).
Michał Joachimowski – lekkoatleta, trójskoczek, olimpijczyk (1972 i 1976), halowy mistrz Europy (1974), halowy rekordzista świata (17,03 m). Prawnik i polityk (wicewojewoda bydgoski i kujawsko-pomorski).
Bogusław Nowak – żużlowiec, drużynowy wicemistrz świata (1977), indywidualny mistrz Polski (1977), zdobywca 17 medali w drużynowych MP i MP par klubowych. Trener. Mimo poważnego wypadku wrócił do sportu i pracy z młodzieżą.
Jacek Pietrzyk – koszykarz, mistrz Polski (1964, Wisła) i reprezentant Polski. Profesor nauk medycznych, kierował m.in. I Kliniką Chorób Dzieci oraz Katedrą Pediatrii w Krakowie. Promotor niemal 30 przewodów doktorskich.
Wilibald Winkler – koszykarz, naukowiec, profesor nauk technicznych, rektor Politechniki Śląskiej. Polityk, wiceminister edukacji (1997-2000), wojewoda śląski.
Sobiesław Zasada – kierowca rajdowy, przedsiębiorca. Kierowca fabryczny Steyr Puch, Porsche, BMW i Mercedes-Benz. Trzykrotny mistrz Europy w rajdach (1966, 1967 i 1971), zwycięzca 148 rajdów samochodowych. Założyciel firm i dużej grupy kapitałowej.
2003
Andrzej Bachleda-Curuś – narciarz alpejczyk, srebrny (1974) i brązowy (1970) medalista mistrzostw świata w kombinacji alpejskiej. Olimpijczyk (1968 i 1972). Pierwszy Polak, który wygrał zawody o Puchar Świata. Laureat nagrody „Fair Play” UNESCO. Przedsiębiorca.
Maria Kwaśniewska-Maleszewska – lekkoatletka, brązowa medalistka igrzyskach olimpijskich w rzucie oszczepem (1936), reprezentantka Polski w koszykówce. Laureatka Orderu MKOl, działaczka ruchu olimpijskiego.
Michał Kleiber – tenisista, drużynowy mistrz Polski. Profesor nauk technicznych, minister nauki (2001-2005), prezes PAN (2007-2015), od 2020 przewodniczący Polskiego Komitetu ds. UNESCO. Kawaler Orderu Orła Białego.
Ryszard Niemiec – koszykarz, wicemistrz Polski, dziennikarz, redaktor naczelny kilku gazet („Dziennik Polski”, „Tempo”, ”Gazeta Krakowska”). Laureat wielu nagród dziennikarskich, w tym „Złotego Pióra” (dwukrotnie).
Zenon Ważny – lekkoatleta, skoczek o tyczce, czterokrotny mistrz Polski i trzykrotny rekordzista Polski. Złoty medalista uniwersjady (1957). Profesor nauk o kulturze fizycznej, prorektor AWF Warszawa przez kilka kadencji.
Maksymilian Więcek – hokeista, olimpijczyk (1948), 10-krotny mistrz Polski z Cracovią i z Legią. Był również członkiem kadr narodowych w koszykówce i w 11-osobowej piłce ręcznej. Doktor nauk farmacji. Trener, nauczyciel akademicki.
Marian Zieliński – sztangista, trzykrotny brązowy medalista olimpijski (1956, 1964 i 1968), dziewięciokrotny medalista mistrzostw świata, wielokrotny rekordzista świata. Siedem razy zdobył tytuł mistrza Polski.
W 2005 roku „Tempo” zostało zlikwidowane.
Tradycję przyznawania Medalu kontynuuje od 2009 roku „Przegląd Sportowy”.
(LR)
